Kennisbank · PQR
Wat betekenen Annex 22 en de herziene Annex 11 voor AI in de GMP, en wat kun je nu al doen?
Annex 22 en de herziene Annex 11 zijn per november 2026 nog concept, dus voor AI in de GMP gelden nu Annex 11 en hoofdstuk 4 uit 2011. Wie nu begint, legt het beoogd gebruik vast en houdt een mens verantwoordelijk voor elke uitkomst, want daar beginnen beide concepten.
Door Robin van Breukelen,
mede-oprichter van RepliKate
Wat geldt er nu voor AI in de GMP?
Er is nog geen bindende GMP-regel die specifiek over AI gaat. Een AI-model in een GMP-proces valt onder de regels voor geautomatiseerde systemen: Annex 11 (Computerised Systems) en hoofdstuk 4 (Documentation) van EudraLex Volume 4, allebei uit 2011.
Daarnaast gelden ICH Q9(R1) voor kwaliteitsrisicomanagement en de PIC/S-richtlijn voor data-integriteit.
Voor een inspecteur is een AI-model dus een geautomatiseerd systeem. Hij vraagt naar validatie, leveranciersbeoordeling, audit trail en periodieke review, zoals bij elk ander systeem. Model, prompt en verwerking horen bij dat systeem.
Hoe ziet de tijdlijn eruit?
- januari 2011
- De huidige Annex 11 en hoofdstuk 4. Deze versies gelden nog steeds.
- 7 juli 2025
- De Europese Commissie legt concepten voor van een nieuwe Annex 22 over AI, een herziene Annex 11 en een herzien hoofdstuk 4.
- 7 oktober 2025
- Einde van de consultatie.
- 30 juni en 1 juli 2026
- EMA houdt een workshop over generatieve AI en probabilistische modellen onder een risicogebaseerde aanpak.
- 2 oktober 2026
- Het verslag van die workshop meldt dat de schrijfgroep een ruimere Annex 22 bespreekt.
- Q4 2026
- De inspecteurswerkgroep van EMA wil de definitieve teksten aan de Europese Commissie leveren.
- begin 2027
- Verwachte publicatie van Annex 22, volgens notulen van EMA uit juni 2026. Een overgangstermijn is nog niet bekend.
Op 3 november 2026 staan op de EudraLex-pagina nog Annex 11 en hoofdstuk 4 uit 2011. Annex 22 staat er niet op.
Wat staat er in het concept van Annex 22?
Het concept geldt voor AI-modellen in kritische toepassingen: toepassingen met directe invloed op patiëntveiligheid, productkwaliteit of data-integriteit. Daar staat het alleen statische modellen toe, die tijdens gebruik niet bijleren, met een deterministische uitkomst.
The document does not apply to Generative AI and Large Language Models (LLM), and such models should not be used in critical GMP applications.
Concept Annex 22, §1 Scope, 7 juli 2025
In niet-kritische toepassingen mogen zulke modellen wel. Dan blijft gekwalificeerd personeel verantwoordelijk voor elke uitkomst. Het concept noemt dat human-in-the-loop.
| Soort model | Kritische toepassing | Niet-kritische toepassing |
|---|---|---|
| Statisch model met deterministische uitkomst | Mag, met de eisen van het concept | Mag; de principes gelden waar van toepassing |
| Dynamisch of probabilistisch model | Mag niet | Mag, met human-in-the-loop |
| Generatieve AI en LLM’s | Mag niet | Mag, met human-in-the-loop |
Wat kritisch is, bepaalt de fabrikant met zijn QA. Voor kritische toepassingen vraagt het concept onder meer:
- een gedetailleerde beschrijving van het beoogd gebruik, inclusief de invoer die het model kan tegenkomen;
- acceptatiecriteria die een inhoudsdeskundige vastlegt vóór het testen, met als ondergrens het proces dat het model vervangt;
- testdata die representatief is en gescheiden blijft van de trainingsdata;
- uitlegbaarheid: vastleggen welke kenmerken tot een uitkomst leidden;
- een betrouwbaarheidsscore per uitkomst, met een drempel waaronder het model “undecided” meldt;
- wijzigingsbeheer en doorlopende bewaking van de prestaties en van verschuivingen in de invoer.
Wat verandert er in de herziene Annex 11?
Het concept van Annex 11 groeit van vijf naar negentien pagina’s. De grootste nieuwe onderdelen:
- diensten van externe IT-partijen, inclusief de cloud;
- toegangsbeheer met functiescheiding;
- beheer en tijdige review van audit trails;
- een periodieke systeemreview;
- beveiliging en archivering.
Het herziene hoofdstuk 4 werkt data-integriteit verder uit, ook voor hybride records op papier en digitaal.
Voor AI worden vooral de eisen aan leveranciers en audit trails concreter. Een AI-dienst uit de cloud valt onder de bepalingen over externe dienstverleners. De verantwoordelijkheid blijft bij de fabrikant.
Kan de tekst nog veranderen?
Ja. De workshop van EMA in juni en juli 2026 ging over precies de modellen die het concept uit kritische toepassingen weert.
Volgens het verslag besprak de schrijfgroep om ook adaptieve en probabilistische modellen en generatieve AI toe te laten, mits er een volledig gedocumenteerde, risicogebaseerde beheersstrategie is. Het verslag meldt ook dat er nog zorgen zijn. De definitieve tekst beslist.
Wat kun je nu al doen?
Wie nu AI in een GMP-proces brengt, hoeft niet op de definitieve tekst te wachten. Deze stappen passen bij Annex 11 uit 2011 én bij beide concepten.
- Leg het beoogd gebruik vast. Welke taak doet het model, op welke invoer, en wie is verantwoordelijk voor de uitkomst? Bepaal met QA of de toepassing kritisch is.
- Houd een mens verantwoordelijk. Laat het model voorstellen en een gekwalificeerde medewerker bevestigen. Leg vast dat alleen de bevestiging als record telt.
- Bepaal acceptatiecriteria vooraf. Spreek af wanneer het model goed genoeg is, voordat je test. Test op gegevens die het model niet eerder zag.
- Zet de modelversie vast. Een ander model of een nieuwe versie is een wijziging onder change control, met een hertest.
- Bouw een audit trail die een inspecteur kan volgen. Wat stelde het model voor, wat wijzigde de medewerker, wie keurde wanneer goed?
- Vraag de leverancier om een dossier. Voor je eigen validatie heb je een functionele beschrijving, een risicoanalyse, testbewijs en afspraken over wijzigingen nodig.
Wordt er nu al gehandhaafd?
Ja, via de bestaande regels. Het werkplan 2026 van de IGJ noemt een serie GMP-inspecties waarin de validatie van geautomatiseerde systemen extra aandacht krijgt.
De Amerikaanse FDA stuurde op 2 april 2026 een warning letter aan een kleine producent waar AI-agents documenten opstelden die niemand van de kwaliteitsafdeling had nagekeken. De FDA baseerde dat op een bestaand artikel over de verantwoordelijkheid van de quality unit (21 CFR 211.22).
Output van een AI-agent moet volgens de brief worden beoordeeld en vrijgegeven door een bevoegde medewerker.
Valt AI-software ook onder de regels voor medische hulpmiddelen?
Meestal niet, als de software een GMP-proces ondersteunt. Volgens MDCG 2019-11 is software alleen een medisch hulpmiddel als hij een medisch doel heeft voor individuele patiënten, zoals een dosering per patiënt voorstellen.
Software voor de PQR of voor een productdossier heeft dat doel niet. Ondersteunt dezelfde software ook beslissingen over één patiënt, dan kan dat deel wel onder de MDR vallen.
Waar let je op bij een leverancier?
Een leverancier kan vandaag niet “Annex 22 compliant” zijn, want er is nog geen definitieve Annex 22. Validatie doet de fabrikant zelf, in zijn eigen context.
Wat een leverancier wel kan leveren: een systeem dat ontworpen is naar de eisen van het concept, en een leveranciersdossier waarmee QA de eigen validatie onderbouwt.
Bij de PQR-module van RepliKate hoort zo’n leveranciersdossier, in zes onderdelen voor jullie validatie onder Annex 11. RepliKate is ISO 27001-gecertificeerd. Bekijk wat er in het dossier staat.
Bronnen
- EudraLex Volume 4: EU-richtsnoeren voor Good Manufacturing Practice
- Consultatie EudraLex Volume 4: Chapter 4, Annex 11 en Annex 22
- Annex 22: Artificial Intelligence (consultatieversie)
- Annex 11: Computerised Systems
- 3-year work plan GMDP Inspectors Working Group 2026-2028
- Minutes HMA/EMA Network Data Steering Group, 16 juni 2026
- Report: Multistakeholder workshop on expert contributions to artificial intelligence guidance development (Annex 22)
- Guiding principles of good AI practice in drug development
- Warning letter 320-26-58, Purolea Cosmetics Lab
- Werkplan 2026
- MDCG 2019-11 rev.1: Qualification and classification of software
Dit artikel geeft de stand van 3 november 2026 weer en is geen juridisch advies. De verantwoordelijkheid voor validatie en vrijgifte ligt bij de vergunninghouder.
